Taş Hastalıkları
Böbrek, üreter (idrar kanalı) ve mesane taşları; idrar yollarında mineral-tuz kristallerinin birikmesiyle oluşur. Ağrı, idrar yapmada yanma ve kanama gibi belirtiler oluşturabilir. Doğru tanı ve modern endoürolojik yöntemlerle çoğu taş, hastanede kısa kalış ve hızlı iyileşme ile tedavi edilebilir.
Belirti ve Bulgular
- Yan ağrısı / bel-kasığa vuran şiddetli ağrı (renal kolik)
- İdrarda yanma, sık idrara çıkma, idrarda kan
- Bulantı-kusma, terleme, huzursuzluk
- İdrar yapamama veya akışta azalma (tıkanma)
- Ateş ve titreme (taşa eşlik eden enfeksiyon acildir)
Uyarı: Şiddetli ağrı, ateş, tek böbrek ya da gebelik varsa gecikmeden üroloji uzmanına başvurulmalıdır.
Neden Oluşur?
- Az su tüketimi, sıcak iklim ve yoğun terleme
- Yüksek oksalat, tuz veya protein içeren beslenme alışkanlıkları
- Ailede taş öyküsü, metabolik hastalıklar (hiperkalsiüri, gut vb.)
- İdrar yolu enfeksiyonları ve idrar akımını bozacak anatomik durumlar
Tanı Yöntemleri
- Ultrasonografi (radyasyon içermez, takipte idealdir)
- Düşük doz Non-kontrast BT (küçük taşları saptamada altın standart)
- Doğrulayıcı kan-idrar testleri (böbrek fonksiyonu, enfeksiyon vb.)
Taşın Yerine Göre
Böbrek Taşı
Böbrek içinde yer alan taşlar sessiz kalabilir veya ağrı, idrarda kan gibi şikâyetler oluşturabilir. Boyut, konum ve yoğunluğa göre ESWL (şok dalga), RIRS veya PNL tercih edilir.
Üreter Taşı
İdrar kanalındaki taşlar genellikle şiddetli kolik ağrı yapar. Küçük taşların kendiliğinden düşmesi mümkündür; düşmeyen veya enfeksiyon eşlik eden taşlarda üreteroskopi (URS/RIRS) uygulanır.
Mesane Taşı
Genellikle prostat büyümesine bağlı mesanede idrarın tam boşalmaması sonucu oluşur. Endoskopik olarak kırılıp (sistolitotripsi) temizlenir. Altta yatan neden (ör. BPH) eş zamanlı planlanmalıdır.
Tedavi Seçenekleri
| Yöntem |
Uygulama |
Avantajlar |
Uygun Taşlar |
| Medikal Tedavi |
Ağrı kesici, sıvı alımı; seçilmiş olgularda alfa-bloker ile taş düşürme desteği |
İnvaziv değil, poliklinik takibi |
< ~5–6 mm taşlar, komplikasyonsuz |
| ESWL (Şok Dalga) |
Deri üzerinden taşın kırılması |
Anestezisiz/ hafif sedasyon, kesi yok |
Böbrek/üst üreter taşlarında, < ~10–15 mm, uygun yoğunluk |
| URS/RIRS (Üreteroskopi / Fleksible URS) |
İdrar yolundan girilerek lazerle kırma ve çıkarma |
Kesi yok, yüksek taş temizleme oranı |
Üreter taşları ve böbrek içi küçük-orta taşlar |
| PNL (Perkütan Nefrolitotomi) |
Böbreğe küçük bir ciltten giriş; taşın parçalanıp çıkarılması |
Büyük/kompleks taşlarda etkin |
> 20 mm, koraliform (geyik boynuzu) taşlar |
| Mesane Taşı Kırma |
Endoskopik kırma ve parçaların temizlenmesi |
Hızlı taburculuk, eşlik eden BPH ile kombine edilebilir |
Mesane taşları |
Tedavi Sonrası ve Takip
- Bol su tüketimi (günlük idrar miktarı ≥ 2–2.5 litre hedeflenir)
- Ağrı kontrolü, gerekli ise kısa süreli idrar sondası veya Double-J stent takibi
- Görüntüleme ile taşsızlık teyidi ve nüksü önlemeye yönelik metabolik değerlendirme
Tekrarı (Nüks) Nasıl Önlenir?
- Su: Gün içinde eşit aralıklarla; idrarın açık renkte olması hedeflenir.
- Tuz ve aşırı protein tüketimini kısıtlayın.
- Yüksek oksalat içeren gıdaları (ıspanak, pancar, çikolata vb.) ölçülü tüketin; kalsiyumu tamamen kesmeyin.
- Gerekli hastalarda 24 saatlik idrar analizi ile kişiselleştirilmiş diyet/ilaç planı yapılır.
Sık Sorulan Sorular
Taş kaç günde düşer?
Taşın boyutu ve konumuna bağlıdır. 5 mm’den küçük taşların önemli kısmı birkaç gün–hafta içinde düşebilir. Ağrı, ateş, tıkanma varsa beklemek doğru değildir.
ESWL mi, URS mi?
Her iki yöntem de güvenlidir. ESWL dışarıdan şok dalgalarıyla kırar; kesi yoktur. URS ise endoskopla taşın yanına gidip lazerle kırar; tek seansta taşsızlık oranı yüksektir. Seçim taşın yerine, boyutuna ve yoğunluğuna göre yapılır.
Tek böbreğim var, ne yapmalıyım?
Tek böbrekte tıkanıklık acil kabul edilir. Ağrı olmasa bile hemen üroloji değerlendirmesi gerekir.
